Trong tám nội dung của kế hoạch lựa chọn nhà thầu, mục “hình thức và phương thức lựa chọn nhà thầu” là nơi người lập kế hoạch dễ mắc lỗi nhất — không phải vì thiếu kiến thức về từng hình thức, mà vì cách ghi và giải trình trong kế hoạch. Bài này trả lời trực tiếp: khi lập kế hoạch, ghi hình thức và phương thức lựa chọn nhà thầu trong kế hoạch như thế nào cho đúng, căn cứ nào để chọn, và làm sao không nhầm hai phạm trù. Theo khoản 4 Điều 39 Luật Đấu thầu, mỗi gói thầu phải xác định cụ thể cả hình thức lẫn phương thức, kèm ba thông tin đi liền: trong nước hay quốc tế, áp dụng hay không áp dụng lựa chọn nhà thầu qua mạng.
Phân biệt hình thức và phương thức — gọn trong một bảng
| Hình thức lựa chọn nhà thầu | Phương thức lựa chọn nhà thầu | |
|---|---|---|
| Trả lời câu hỏi | Chọn nhà thầu bằng con đường nào | Hồ sơ nộp mấy túi, mở mấy lần, đánh giá theo trình tự nào |
| Ví dụ giá trị | Đấu thầu rộng rãi; chào hàng cạnh tranh; chỉ định thầu; đấu thầu hạn chế… | Một giai đoạn một túi hồ sơ; một giai đoạn hai túi; hai giai đoạn một túi/hai túi |
| Căn cứ | Điều 20–29b Luật Đấu thầu | Điều 30–33 Luật Đấu thầu |
Một gói thầu luôn được định danh bằng một cặp hình thức + phương thức, ví dụ “đấu thầu rộng rãi, một giai đoạn một túi hồ sơ”. Ghi “hình thức: một giai đoạn hai túi hồ sơ” là sai phạm trù — lỗi có thật và thường bị thẩm định trả lại. Muốn hiểu sâu bản chất từng phạm trù, đọc bài các hình thức lựa chọn nhà thầu và bài các phương thức lựa chọn nhà thầu; bài này tập trung vào việc ghi vào kế hoạch.
Vì sao kế hoạch phải ghi cả hai?
Vì hai phạm trù quyết định hai việc khác nhau ở các bước sau. Hình thức quyết định quy trình áp dụng (đấu thầu rộng rãi đi theo quy trình khác chỉ định thầu); phương thức quyết định cấu trúc hồ sơ và trình tự mở – đánh giá (một túi mở một lần, hai túi mở kỹ thuật trước). Thiếu một trong hai, bên mời thầu không đủ căn cứ lập hồ sơ mời thầu và tổ chức lựa chọn. Đó là lý do khoản 4 Điều 39 yêu cầu ghi cụ thể cả hai cho từng gói.
Căn cứ chọn hình thức và cách ghi
Trình tự tư duy khi chọn hình thức (chi tiết tại bài các hình thức lựa chọn nhà thầu):
- Mặc định đấu thầu rộng rãi — không cần chứng minh điều kiện; ghi “đấu thầu rộng rãi”;
- Gói đơn giản, thông dụng, giá ≤10 tỷ → cân nhắc chào hàng cạnh tranh; ghi kèm căn cứ điểm khoản Điều 24;
- Gói thuộc 9 nhóm trường hợp Điều 23 (kể cả hạn mức 500 triệu/800 triệu/2 tỷ) → chỉ định thầu; ghi rõ điểm, khoản của Điều 23/Điều 78 làm căn cứ;
- Kỹ thuật đặc thù chỉ một số nhà thầu đáp ứng, hoặc nhà tài trợ yêu cầu → đấu thầu hạn chế; kèm tài liệu chứng minh;
- Các trường hợp còn lại (mua sắm trực tiếp, tự thực hiện, đặt hàng, đàm phán giá…) → ghi đúng điều tương ứng.
Nguyên tắc ghi: mọi hình thức khác đấu thầu rộng rãi phải kèm căn cứ điểm, khoản cụ thể ngay trong kế hoạch — không ghi chung chung “thuộc trường hợp chỉ định thầu”. Điều 29b của Luật cho phép “nâng” từ nhóm điều kiện riêng/tự tổ chức lên nhóm cạnh tranh mà không cần chứng minh điều kiện, nhưng không cho chiều ngược lại.
Căn cứ chọn phương thức và cách ghi
Sau khi chốt hình thức, ghép phương thức hợp lệ (chi tiết tại bài các phương thức lựa chọn nhà thầu):
| Loại gói / tình huống | Phương thức ghi trong kế hoạch | Căn cứ |
|---|---|---|
| Dịch vụ tư vấn | Một giai đoạn hai túi hồ sơ | Điểm a khoản 1 Điều 31 |
| Phi tư vấn, hàng hóa, xây lắp, hỗn hợp thông thường; chào hàng cạnh tranh; chỉ định thầu; mua sắm trực tiếp | Một giai đoạn một túi hồ sơ | Điều 30 |
| Mua thuốc, vật tư, thiết bị y tế; gói công nghệ cao (được chọn) | Một giai đoạn một túi hoặc hai túi (chủ đầu tư chọn) | Điểm b, c khoản 1 và khoản 1a Điều 31 |
| Hàng hóa, xây lắp, hỗn hợp chưa xác định chính xác yêu cầu kỹ thuật | Hai giai đoạn một túi hồ sơ | Điều 32 |
| Như trên nhưng kỹ thuật, công nghệ mới, phức tạp, đặc thù | Hai giai đoạn hai túi hồ sơ | Điều 33 |
Bảng có tính chất hỗ trợ tra cứu; việc áp dụng cần căn cứ hồ sơ, tính chất gói thầu, nguồn vốn và quy định pháp luật tại thời điểm thực hiện.
Ba thông tin đi liền: trong nước/quốc tế, qua mạng/không qua mạng
Khoản 4 Điều 39 và khoản 7 Điều 17 Nghị định 214/2025/NĐ-CP yêu cầu, cùng với hình thức – phương thức, kế hoạch còn phải ghi:
- Trong nước hay quốc tế: đấu thầu quốc tế chỉ khi gói thuộc các trường hợp tại Điều 11 của Luật; mặc định là trong nước;
- Có hay không áp dụng lựa chọn nhà thầu qua mạng: nhớ nguyên tắc 100% qua mạng với đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế, chào hàng cạnh tranh trong nước — trừ gói hai giai đoạn và đấu thầu quốc tế (khoản 10, 11 Điều 98 Nghị định 214/2025/NĐ-CP);
- Có áp dụng mua sắm tập trung, lựa chọn danh sách ngắn hay không (với dự án áp dụng kế hoạch tổng thể).
Ghi thiếu các thông tin này khiến mục hình thức – phương thức của kế hoạch không đủ căn cứ để triển khai và thường bị trả lại.
Giải trình lựa chọn: kế hoạch cần “nói” được gì?
Ghi hình thức – phương thức vào kế hoạch không chỉ là điền một ô, mà là cam kết mà chủ đầu tư phải giải trình được khi bị kiểm tra, giám sát hoặc khi nhà thầu kiến nghị. Với mỗi gói không dùng đấu thầu rộng rãi, hồ sơ trình duyệt nên kèm phần thuyết minh trả lời ba câu hỏi:
- Vì sao gói thầu thuộc trường hợp áp dụng hình thức đã chọn? Dẫn đúng điểm, khoản của điều tương ứng (Điều 23 cho chỉ định thầu, Điều 24 cho chào hàng cạnh tranh, Điều 22 cho đấu thầu hạn chế…) và nêu bằng chứng thực tế (giá gói trong hạn mức, tính đặc thù kỹ thuật, khảo sát thị trường…);
- Vì sao không dùng hình thức cạnh tranh hơn? Nhất là với chỉ định thầu — kế hoạch nên thể hiện đã cân nhắc và lý do chọn chỉ định là hiệu quả, hợp lý (Điều 29b của Luật khuyến khích “nâng” lên cạnh tranh);
- Phương thức đã ghép có phù hợp loại gói không? Đặc biệt khi chọn hai túi hoặc hai giai đoạn — nêu lý do (gói tư vấn, gói chưa chốt yêu cầu kỹ thuật…).
Một kế hoạch “nói được” ba câu hỏi này sẽ vượt qua thẩm định và kiểm tra nhẹ nhàng; một kế hoạch chỉ ghi tên hình thức mà không có căn cứ là điểm yếu bị soi đầu tiên.
Ba tình huống ghi hình thức – phương thức
Tình huống 1 — gói xây lắp lớn. Gói thi công cầu 60 tỷ đồng, thiết kế bản vẽ thi công đã duyệt, yêu cầu kỹ thuật rõ ràng. Ghi: đấu thầu rộng rãi (không cần căn cứ điều kiện), trong nước, qua mạng; một giai đoạn một túi hồ sơ (xây lắp thông thường, yêu cầu đã rõ). Không cần thuyết minh dài vì đây là hình thức mặc định.
Tình huống 2 — gói tư vấn. Gói tư vấn lập báo cáo nghiên cứu khả thi 2,5 tỷ đồng. Ghi: đấu thầu rộng rãi, trong nước, qua mạng; một giai đoạn hai túi hồ sơ (tư vấn bắt buộc hai túi — điểm a khoản 1 Điều 31). Đây là trường hợp phương thức bị “khóa” theo loại gói, không có lựa chọn khác.
Tình huống 3 — gói đặc thù công nghệ. Gói cung cấp và tích hợp hệ thống công nghệ chuyên sâu 40 tỷ mà khảo sát cho thấy chỉ 3–4 nhà thầu trong nước đủ năng lực và có tài liệu chứng minh. Ghi: đấu thầu hạn chế (kèm căn cứ khoản 1 Điều 22 và hồ sơ chứng minh tính đặc thù kỹ thuật), trong nước; một giai đoạn hai túi hồ sơ (khoản 1 Điều 22 áp dụng hai túi). Kế hoạch phải kèm thuyết minh thị trường và danh sách ngắn dự kiến tối thiểu 3 nhà thầu.
Quan hệ với tính chất gói thầu và hạn mức
Trình tự đúng là: xác định tính chất gói (loại công việc, mức độ phức tạp kỹ thuật) và giá gói thầu trước → từ đó suy ra hình thức và phương thức. Không làm ngược — không “muốn chỉ định thầu” rồi ép giá gói xuống dưới hạn mức, cũng không “chọn hai túi cho chắc” khi gói đơn giản. Giá gói (xem bài giá gói thầu và cách xác định) quyết định gói có nằm trong hạn mức chỉ định thầu hay chào hàng cạnh tranh; tính chất kỹ thuật quyết định có cần hai túi, hai giai đoạn hay không.
Ví dụ kết hợp: ba gói, ba cặp
Một sở có ba gói trong cùng dự án: (1) tư vấn giám sát thi công (1,2 tỷ); (2) mua 50 bộ máy tính (1,5 tỷ); (3) thi công cải tạo hội trường đã có bản vẽ thi công (7 tỷ). Cách ghi trong kế hoạch:
- Gói 1: hình thức đấu thầu rộng rãi trong nước, qua mạng; phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ (tư vấn bắt buộc hai túi);
- Gói 2: hình thức chào hàng cạnh tranh trong nước, qua mạng (hàng hóa thông dụng ≤10 tỷ); phương thức một giai đoạn một túi hồ sơ;
- Gói 3: hình thức chào hàng cạnh tranh trong nước, qua mạng (xây lắp đơn giản đã có bản vẽ thi công, ≤10 tỷ) hoặc đấu thầu rộng rãi tùy quyết định của chủ đầu tư; phương thức một giai đoạn một túi hồ sơ.
Cả ba cặp đều hợp lệ. Nếu người lập kế hoạch “cho gọn” ghi cả ba là một giai đoạn một túi, gói 1 sẽ sai vì tư vấn bắt buộc hai túi.
Bảng đối chiếu nhanh khi điền kế hoạch
| Trường trong kế hoạch | Phải ghi gì | Lỗi hay gặp |
|---|---|---|
| Hình thức lựa chọn nhà thầu | Tên hình thức + căn cứ điểm, khoản (nếu khác rộng rãi) | Ghi chung chung, không nêu căn cứ |
| Phương thức lựa chọn nhà thầu | Một trong 4 phương thức, hợp lệ với hình thức | Ghép cặp sai; ghi phương thức vào ô hình thức |
| Trong nước/quốc tế | Xác định rõ | Bỏ trống |
| Qua mạng/không qua mạng | Xác định rõ (nhớ nguyên tắc 100% qua mạng) | Ghi “không qua mạng” cho gói bắt buộc qua mạng |
Lỗi thường gặp
- Nhầm hình thức với phương thức — sai phạm trù, dễ nhận nhất khi soát;
- Ghi hình thức khác rộng rãi mà không nêu căn cứ điểm, khoản;
- Ghép cặp không hợp lệ: gói tư vấn ghi một túi; gói đơn giản ghi hai giai đoạn;
- Bỏ trống “trong nước/quốc tế” hoặc “qua mạng/không qua mạng”;
- Làm ngược từ hạn mức: chọn hình thức trước để lọt hạn mức rồi mới định giá;
- Ghi “không qua mạng” cho gói đấu thầu rộng rãi/hạn chế/chào hàng cạnh tranh trong nước một giai đoạn — trái nguyên tắc bắt buộc qua mạng.
Toàn bộ nhóm lỗi khi lập và phê duyệt kế hoạch — xem bài các lỗi thường gặp khi lập và phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu.
Checklist ghi hình thức – phương thức
- Đã xác định tính chất gói và giá gói trước khi chọn hình thức?
- Hình thức ghi cụ thể; nếu khác rộng rãi đã kèm căn cứ điểm, khoản?
- Phương thức ghép hợp lệ với hình thức và loại gói?
- Đã ghi trong nước/quốc tế và qua mạng/không qua mạng?
- Gói bắt buộc qua mạng có bị ghi nhầm “không qua mạng” không?
- Kế hoạch phù hợp kế hoạch tổng thể (nếu có) về hình thức – phương thức?
Câu hỏi thường gặp
Kế hoạch có bắt buộc ghi cả hình thức lẫn phương thức cho mỗi gói không?
Có. Khoản 4 Điều 39 yêu cầu mỗi gói thầu phải xác định cụ thể cả hình thức và phương thức lựa chọn nhà thầu, kèm thông tin trong nước/quốc tế và áp dụng hay không áp dụng lựa chọn nhà thầu qua mạng. Ghi thiếu một trong hai làm mục này không đủ căn cứ triển khai.
Gói chỉ định thầu ghi phương thức gì trong kế hoạch?
Một giai đoạn một túi hồ sơ — theo điểm c khoản 1 Điều 30, chỉ định thầu áp dụng phương thức này cho gói dịch vụ tư vấn, phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp, hỗn hợp. Chỉ định thầu không dùng phương thức hai túi hay hai giai đoạn.
Có được ghi “không qua mạng” cho gói đấu thầu rộng rãi trong nước không?
Không, nếu gói áp dụng phương thức một giai đoạn. Theo khoản 10 Điều 98 Nghị định 214/2025/NĐ-CP, đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế, chào hàng cạnh tranh trong nước một giai đoạn tổ chức 100% qua mạng. Chỉ gói hai giai đoạn và đấu thầu quốc tế mới thuộc diện không tổ chức trên Hệ thống.
Nội dung liên quan
- Kế hoạch lựa chọn nhà thầu là gì? Nội dung, căn cứ và cách lập — bài tổng quan;
- Hướng dẫn lập kế hoạch lựa chọn nhà thầu từng bước — chọn hình thức, phương thức là Bước 5, 6;
- Các hình thức lựa chọn nhà thầu · Chỉ định thầu · Chào hàng cạnh tranh · Đấu thầu rộng rãi và hạn chế;
- Các phương thức lựa chọn nhà thầu: một giai đoạn và hai giai đoạn.
Ngày kiểm tra pháp lý: 17/7/2026. Bài viết đối chiếu trực tiếp Điều 20–33, 39 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 57/2024/QH15, Luật số 90/2025/QH15 — tra cứu theo Văn bản hợp nhất số 74/VBHN-VPQH) và Điều 17, 98 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP. Nội dung mang tính tham khảo; việc áp dụng cần căn cứ hồ sơ, tính chất gói thầu, nguồn vốn và quy định pháp luật tại thời điểm thực hiện. Viện tổ chức đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ và ôn thi; chứng chỉ nghiệp vụ chuyên môn về đấu thầu do cơ quan, kỳ thi có thẩm quyền cấp theo quy định.
Ghi đúng hình thức – phương thức ngay từ kế hoạch
Ghép đúng cặp hình thức – phương thức cho từng gói là kỹ năng “may đo” đòi hỏi hiểu cả tính chất kỹ thuật lẫn quy định. Nếu bạn muốn luyện qua tình huống thực tế, tham khảo khóa học bồi dưỡng nghiệp vụ đấu thầu, xem lịch khai giảng hoặc liên hệ để được tư vấn.
VIỆN NGHIÊN CỨU ĐÀO TẠO BỒI DƯỠNG CÁN BỘ
Hotline: 0904 889 859
Email: info@viendaotaocanbo.edu.vn
Website: https://viendaotaocanbo.edu.vn
