Chọn đúng hình thức lựa chọn nhà thầu là quyết định đầu tiên và quan trọng nhất khi lập kế hoạch cho một gói thầu: chọn sai, toàn bộ quy trình phía sau có thể phải làm lại, thậm chí phát sinh trách nhiệm pháp lý. Trả lời ngắn cho câu hỏi nhiều người tìm: theo quy định hiện hành, có 10 hình thức lựa chọn nhà thầu, được khoản 1 Điều 20 Luật Đấu thầu (đã được sửa đổi, bổ sung) sắp xếp thành 3 nhóm — nhóm áp dụng theo điều kiện riêng (chỉ định thầu, lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt, đặt hàng, mua sắm trực tiếp), nhóm cạnh tranh (đấu thầu rộng rãi, chào hàng cạnh tranh, đấu thầu hạn chế) và nhóm tự tổ chức thực hiện (tự thực hiện, tham gia thực hiện của cộng đồng, đàm phán giá). Bài viết này là bản đồ tổng quan: từng hình thức là gì, thường được xem xét khi nào, khác gì với “phương thức”, và đâu là những sai lầm phổ biến khi đề xuất.
Hình thức lựa chọn nhà thầu là gì?
Hình thức lựa chọn nhà thầu là cách thức tổ chức việc chọn ra nhà thầu thực hiện gói thầu — trả lời câu hỏi “chọn nhà thầu bằng con đường nào”: mở cửa cho mọi nhà thầu cạnh tranh, mời một số nhà thầu đáp ứng yêu cầu đặc thù, hay giao trực tiếp cho một nhà thầu trong các trường hợp pháp luật cho phép. Mỗi hình thức có điều kiện áp dụng, quy trình và mức độ giải trình khác nhau.
Điểm cần khắc sâu ngay từ đầu: hình thức lựa chọn nhà thầu không phải menu tự chọn. Trừ đấu thầu rộng rãi mang tính nguyên tắc chung, các hình thức còn lại chỉ được áp dụng khi gói thầu đáp ứng đúng trường hợp và điều kiện luật định — và người đề xuất phải chứng minh được điều đó trong kế hoạch lựa chọn nhà thầu. Điều 29b Luật Đấu thầu (bổ sung năm 2025) đặt nguyên tắc một chiều rất rõ: gói thầu đủ điều kiện áp dụng hình thức thuộc nhóm điều kiện riêng hoặc nhóm tự tổ chức mà chủ đầu tư không muốn dùng thì được chuyển sang các hình thức cạnh tranh (đấu thầu rộng rãi, chào hàng cạnh tranh, đấu thầu hạn chế) mà không cần chứng minh điều kiện; chiều ngược lại thì không.
Căn cứ pháp lý hiện hành
| Văn bản | Nội dung liên quan đến hình thức lựa chọn nhà thầu |
|---|---|
| Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 57/2024/QH15 và Luật số 90/2025/QH15 | Điều 20 (danh mục 3 nhóm hình thức); Điều 21–29a (từng hình thức); Điều 29b (nguyên tắc áp dụng); Điều 30–33 (các phương thức) |
| Nghị định 214/2025/NĐ-CP ngày 04/8/2025 | Điều 13 (nguyên tắc áp dụng hình thức); Điều 24–77 (quy trình theo phương thức); Điều 78–88 (chỉ định thầu, chào hàng cạnh tranh, mua sắm trực tiếp, tự thực hiện, trường hợp đặc biệt, cộng đồng); Điều 98–105 (qua mạng, chào giá trực tuyến, mua sắm trực tuyến); Điều 106–112 (đặt hàng) |
| Thông tư 79/2025/TT-BTC; Thông tư 80/2025/TT-BTC | Mẫu hồ sơ qua mạng; mẫu hồ sơ yêu cầu và báo cáo đánh giá, thẩm định |
Đây là hệ quy chiếu sau đợt thay đổi pháp lý lớn năm 2025 — nếu bạn còn dùng tài liệu soạn theo Nghị định 24/2024/NĐ-CP (đã hết hiệu lực), hãy đọc trước bài Nghị định 214/2025/NĐ-CP: điểm mới so với Nghị định 24/2024/NĐ-CP và bức tranh tổng thể trong bài hệ thống pháp lý nền tảng trong nghiệp vụ đấu thầu.
Hình thức và phương thức lựa chọn nhà thầu khác nhau thế nào?
Đây là cặp khái niệm bị nhầm nhiều nhất trong nghề. Phân biệt gọn:
- Hình thức = chọn nhà thầu bằng con đường nào (rộng rãi, hạn chế, chỉ định thầu, chào hàng cạnh tranh…) — quy định tại các điều 20–29b của Luật;
- Phương thức = hồ sơ được nộp và đánh giá theo cơ chế nào (một giai đoạn một túi hồ sơ, một giai đoạn hai túi hồ sơ, hai giai đoạn một túi, hai giai đoạn hai túi) — quy định tại các điều 30–33 của Luật.
Một gói thầu luôn được xác định bằng cặp hình thức + phương thức, ví dụ “đấu thầu rộng rãi, một giai đoạn một túi hồ sơ”. Kế hoạch lựa chọn nhà thầu phải ghi cả hai; ghi thiếu hoặc ghép cặp không hợp lệ là lỗi bị thẩm định trả lại rất thường gặp. Phân tích đầy đủ bốn phương thức có tại bài các phương thức lựa chọn nhà thầu: một giai đoạn và hai giai đoạn.
Bản đồ 10 hình thức lựa chọn nhà thầu theo quy định hiện hành
| Nhóm (khoản 1 Điều 20) | Hình thức | Căn cứ |
|---|---|---|
| Nhóm a — áp dụng theo trường hợp, điều kiện riêng | Chỉ định thầu | Điều 23 Luật; Điều 78–80 NĐ 214/2025 |
| Lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt | Điều 29 Luật; Điều 84–85 NĐ 214/2025 | |
| Đặt hàng | Điều 29a Luật; Điều 106–112 NĐ 214/2025 | |
| Mua sắm trực tiếp | Điều 25 Luật; Điều 82 NĐ 214/2025 | |
| Nhóm b — cạnh tranh | Đấu thầu rộng rãi | Điều 21 Luật |
| Chào hàng cạnh tranh | Điều 24 Luật; Điều 81 NĐ 214/2025 | |
| Đấu thầu hạn chế | Điều 22 Luật; Điều 25 NĐ 214/2025 (danh sách ngắn) | |
| Nhóm c — tự tổ chức thực hiện | Tự thực hiện | Điều 26 Luật; Điều 83 NĐ 214/2025 |
| Tham gia thực hiện của cộng đồng | Điều 27 Luật; Điều 86–88 NĐ 214/2025 | |
| Đàm phán giá | Điều 28 Luật (lĩnh vực y tế, Bộ Y tế hướng dẫn) |
Ngoài 10 hình thức trên, khoản 2 Điều 20 cho phép Chính phủ quy định hình thức mới gắn với tính năng của Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia — hiện thực hóa bằng chào giá trực tuyến và mua sắm trực tuyến tại Điều 99–105 Nghị định 214/2025/NĐ-CP. Chào giá trực tuyến theo quy trình rút gọn dùng cho gói hàng hóa, phi tư vấn, xây lắp không quá 2 tỷ đồng (dự toán mua sắm) hoặc 5 tỷ đồng (dự án), nhà thầu chào giá lặp theo thời gian thực; mua sắm trực tuyến cho phép “đặt mua” ngay trên Hệ thống từ nhà thầu đã trúng mua sắm tập trung với gói không quá 500 triệu đồng (dự toán mua sắm) hoặc 1 tỷ đồng (dự án). Riêng “lựa chọn tư vấn cá nhân” không phải một hình thức độc lập tại Điều 20 mà là quy trình đặc thù cho nhà thầu tư vấn là cá nhân, quy định tại Điều 73–77 Nghị định 214/2025/NĐ-CP.
Nhóm cạnh tranh: rộng rãi, hạn chế, chào hàng cạnh tranh
Đấu thầu rộng rãi
Là hình thức không hạn chế số lượng nhà thầu tham dự (Điều 21) — mặc định của hệ thống đấu thầu và là lựa chọn an toàn nhất về giải trình: không phải chứng minh điều kiện áp dụng. Dùng được cho mọi loại gói thầu; với gói lớn hoặc kỹ thuật cao, chủ đầu tư có thể áp dụng thủ tục sơ tuyển để lập danh sách ngắn trước khi mời thầu (Điều 25 Nghị định 214/2025/NĐ-CP). Từ Nghị định 214/2025, đấu thầu rộng rãi trong nước tổ chức 100% qua mạng (trừ gói hai giai đoạn, đấu thầu quốc tế).
Đấu thầu hạn chế
Chỉ mời một số nhà thầu đáp ứng yêu cầu tham dự, áp dụng đúng hai trường hợp (Điều 22): gói thầu có yêu cầu đặc thù về kỹ thuật mà chỉ một số nhà thầu đáp ứng; hoặc nhà tài trợ vốn yêu cầu trong điều ước quốc tế, thỏa thuận vay nước ngoài. Danh sách ngắn phải có tối thiểu 3 nhà thầu. Đây là hình thức hay bị dùng sai nhất vì tâm lý “muốn gọn” — phân tích chi tiết trong bài đấu thầu rộng rãi và đấu thầu hạn chế khác nhau thế nào.
Chào hàng cạnh tranh
Hình thức cạnh tranh có thủ tục rút gọn cho gói thầu đơn giản, thông dụng trong hạn mức Chính phủ quy định — hiện là không quá 10 tỷ đồng (Điều 81 Nghị định 214/2025/NĐ-CP): dịch vụ phi tư vấn thông dụng; hàng hóa thông dụng sẵn có trên thị trường; xây lắp đơn giản đã có thiết kế bản vẽ thi công được duyệt; gói hỗn hợp hàng hóa + xây lắp tương ứng. Hồ sơ mời thầu không bắt buộc tiêu chuẩn năng lực, kinh nghiệm. Điều kiện, quy trình từng bước xem tại bài chào hàng cạnh tranh: điều kiện, hạn mức và quy trình.
Nhóm áp dụng theo điều kiện riêng: chỉ định thầu, mua sắm trực tiếp, trường hợp đặc biệt, đặt hàng
Chỉ định thầu
Giao cho một nhà thầu thực hiện gói thầu khi thuộc một trong chín nhóm yêu cầu tại Điều 23 (sửa đổi 2025): cấp bách – khẩn cấp; bí mật nhà nước; dự án đầu tư công đặc biệt/khẩn cấp; đặc thù chuyên môn – công nghệ – bản quyền; chỉ có một nhà cung cấp; thuộc hạn mức Chính phủ quy định (hiện là 500 triệu đồng với dự toán mua sắm không hình thành dự án, 800 triệu với tư vấn thuộc dự án, 2 tỷ với phi tư vấn – hàng hóa – xây lắp – hỗn hợp thuộc dự án); theo pháp luật ngành; lĩnh vực chiến lược – khoa học công nghệ – chuyển đổi số; và cần đẩy nhanh tiến độ, bảo đảm chất lượng, hiệu quả. Có hai quy trình (thông thường và rút gọn) với điều kiện khác nhau — toàn bộ điều kiện, hạn mức, hồ sơ và các bẫy thường gặp được phân tích tại bài chỉ định thầu: điều kiện, hạn mức và quy trình thực hiện.
Mua sắm trực tiếp
Áp dụng cho gói mua sắm hàng hóa tương tự với gói đã trúng thầu qua đấu thầu rộng rãi/hạn chế trước đó (Điều 25 Luật): chỉ một lần, khối lượng từng hạng mục dưới 130% gói cũ, đơn giá không vượt gói cũ và không quá 12 tháng kể từ khi ký hợp đồng trước. Bản chất là “mua thêm nhanh” trên nền kết quả cạnh tranh đã có — không phải cơ chế mua lặp vô hạn.
Lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt
Dành cho gói thầu có điều kiện đặc thù về quy trình, thủ tục, điều kiện hợp đồng; đặc thù phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; hoặc yêu cầu quốc phòng – an ninh – đối ngoại – lợi ích quốc gia mà các hình thức khác không đáp ứng được (Điều 29). Danh mục gói thầu và quy trình cụ thể theo Điều 84–85 Nghị định 214/2025/NĐ-CP — đây là hình thức có ngưỡng giải trình cao nhất, không phải “cửa thoát” khi ngại thủ tục.
Đặt hàng
Hình thức mới bổ sung năm 2025 (Điều 29a): giao trực tiếp cho tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân cung cấp sản phẩm – dịch vụ công ích, dịch vụ sự nghiệp công; hàng hóa, dịch vụ thuộc lĩnh vực chiến lược, công nghiệp nền tảng, hạ tầng số, quốc phòng an ninh; sản phẩm từ nhiệm vụ khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo đặc biệt; hoặc theo pháp luật ngành. Điều kiện nhà cung cấp, quy trình và giá đặt hàng theo Điều 106–112 Nghị định 214/2025/NĐ-CP.
Nhóm tự tổ chức: tự thực hiện, cộng đồng, đàm phán giá
Tự thực hiện (Điều 26): chủ đầu tư trực tiếp quản lý, sử dụng gói thầu tự làm khi có chức năng – ngành nghề phù hợp, đủ năng lực và phương án huy động nhân sự, thiết bị; không được chuyển nhượng cho bên khác khối lượng từ 10% hoặc trên 50 tỷ đồng giá trị thỏa thuận giao việc. Tham gia thực hiện của cộng đồng (Điều 27): giao cộng đồng dân cư, tổ nhóm thợ địa phương thực hiện gói thầu thuộc chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình “Nhà nước và Nhân dân cùng làm” có giá gói thầu không quá 5 tỷ đồng. Đàm phán giá (Điều 28): dành riêng cho mua biệt dược gốc, sinh phẩm tham chiếu và thuốc, thiết bị y tế, vật tư xét nghiệm chỉ có 1–2 hãng sản xuất; Bộ trưởng Bộ Y tế quyết định danh mục và quy trình.
Bảng so sánh khái quát các hình thức phổ biến
| Hình thức | Mức độ cạnh tranh | Điều kiện áp dụng | Loại gói thường gặp | Quy trình khái quát | Mức độ chứng minh căn cứ |
|---|---|---|---|---|---|
| Đấu thầu rộng rãi | Cao nhất | Không cần điều kiện riêng | Mọi loại gói | Đầy đủ các bước, qua mạng | Thấp nhất |
| Chào hàng cạnh tranh | Cao | Gói đơn giản, thông dụng ≤10 tỷ | Hàng hóa, phi tư vấn, xây lắp đơn giản | Rút gọn, qua mạng, mở thầu trong 2 giờ | Trung bình (chứng minh tính thông dụng, hạn mức) |
| Đấu thầu hạn chế | Trung bình (tối thiểu 3 nhà thầu) | Kỹ thuật đặc thù hoặc yêu cầu nhà tài trợ | Gói kỹ thuật cao, gói vốn ODA | Như rộng rãi + bước lập danh sách ngắn | Cao |
| Chỉ định thầu | Không cạnh tranh | Một trong 9 nhóm trường hợp Điều 23 | Gói cấp bách, đặc thù, trong hạn mức | Thông thường (hồ sơ yêu cầu) hoặc rút gọn (dự thảo hợp đồng) | Rất cao |
| Mua sắm trực tiếp | Không cạnh tranh | Hàng hóa tương tự gói đã đấu thầu, ≤12 tháng | Mua bổ sung hàng hóa | Hồ sơ yêu cầu gửi nhà thầu cũ | Cao |
| Tự thực hiện | Không cạnh tranh | Đủ chức năng, năng lực | Gói thuộc năng lực nội bộ | Thỏa thuận/văn bản giao việc | Cao |
Định hướng lựa chọn sơ bộ: bắt đầu từ đâu?
Trình tự tư duy an toàn khi đề xuất hình thức cho một gói thầu:
- Mặc định nghĩ đến đấu thầu rộng rãi trước. Chỉ rời khỏi mặc định khi có căn cứ cụ thể.
- Gói đơn giản, thông dụng, trong hạn mức 10 tỷ? → cân nhắc chào hàng cạnh tranh để rút ngắn thủ tục mà vẫn giữ cạnh tranh.
- Gói thuộc một trong 9 nhóm trường hợp Điều 23 (kể cả hạn mức)? → được xem xét chỉ định thầu, nhưng phải ghi rõ căn cứ trong kế hoạch lựa chọn nhà thầu và lường trước nghĩa vụ giải trình.
- Hàng hóa từng đấu thầu trong 12 tháng, cần mua thêm? → kiểm tra đủ 4 điều kiện của mua sắm trực tiếp.
- Kỹ thuật đặc thù chỉ vài nhà thầu làm được? → đấu thầu hạn chế, kèm hồ sơ chứng minh tính đặc thù.
- Các trường hợp còn lại (dịch vụ công ích, y tế đặc thù, cộng đồng, nội bộ đủ năng lực…) → đối chiếu đúng điều tương ứng của nhóm a, nhóm c.
Bảng có tính chất định hướng tra cứu; việc áp dụng cần căn cứ đầy đủ tính chất, giá trị, nguồn vốn, điều kiện của gói thầu và quy định pháp luật tại thời điểm thực hiện.
Hai nguyên tắc “van an toàn” nên nhớ: Điều 29b Luật cho phép “nâng” lên hình thức cạnh tranh không cần điều kiện; Điều 13 Nghị định 214/2025/NĐ-CP cho phép gói đủ điều kiện chào giá trực tuyến rút gọn/mua sắm trực tuyến được chuyển sang đấu thầu rộng rãi hoặc chào hàng cạnh tranh nếu chủ đầu tư muốn.
Các yếu tố cần kiểm tra trước khi đề xuất hình thức
- Loại gói thầu và tính chất kỹ thuật: tư vấn, phi tư vấn, hàng hóa, xây lắp hay hỗn hợp; thông dụng hay đặc thù;
- Giá gói thầu: xác định đúng theo Điều 18 Nghị định 214/2025/NĐ-CP rồi mới so với hạn mức — không làm ngược;
- Nguồn vốn: vốn ngân sách, nguồn thu hợp pháp hay vốn có yêu cầu riêng của nhà tài trợ;
- Tính lặp lại: đã có gói tương tự đấu thầu trong 12 tháng chưa (điều kiện mua sắm trực tiếp);
- Thời gian thực tế: tính đủ thời gian của từng hình thức trước khi viện lý do “gấp” — “cần đẩy nhanh tiến độ” tại Điều 23 vẫn phải được chứng minh, không phải câu khẩu hiệu;
- Khả năng qua mạng: gói thuộc diện bắt buộc 100% qua mạng hay thuộc ngoại lệ khoản 11 Điều 98 Nghị định 214/2025/NĐ-CP.
Những lỗi thường gặp khi xác định hình thức
- Chọn hình thức trước, tìm căn cứ sau: quyết định “sẽ chỉ định thầu” rồi mới gò điều kiện cho khớp — trình tự đúng là phân tích gói thầu trước, hình thức là hệ quả;
- Chia nhỏ gói thầu để lọt hạn mức: hành vi bị cấm tại khoản 6 Điều 16 Luật Đấu thầu (chia dự án, dự toán mua sắm thành các gói thầu nhằm chỉ định thầu, hạn chế tham gia);
- Nhầm chỉ định thầu với “được tự do chọn”: chỉ định thầu vẫn phải qua đủ trình tự, đánh giá và công khai kết quả theo Điều 79–80 Nghị định 214/2025/NĐ-CP;
- Nhầm hình thức với phương thức: ghi kế hoạch “hình thức: một giai đoạn hai túi hồ sơ” là sai phạm trù;
- Dùng hạn mức cũ: các mức 100 triệu/1 tỷ (chỉ định thầu) hay 5 tỷ (chào hàng cạnh tranh) đã được thay bằng hạn mức mới theo Nghị định 214/2025/NĐ-CP — kiểm tra lại mọi biểu mẫu nội bộ soạn trước tháng 8/2025.
Quan hệ với kế hoạch và quy trình lựa chọn nhà thầu
Hình thức lựa chọn nhà thầu là một nội dung bắt buộc của kế hoạch lựa chọn nhà thầu — nơi nó được đề xuất, giải trình và phê duyệt (từ năm 2025, chủ đầu tư tự lập và phê duyệt kế hoạch). Người lập kế hoạch nên đọc kèm bài kế hoạch lựa chọn nhà thầu là gì để đặt hình thức vào đúng bối cảnh của cả dự án, và bài cách xác định hình thức và phương thức trong kế hoạch để biết cách ghi và giải trình lựa chọn. Sau khi kế hoạch được duyệt, hình thức + phương thức quyết định quy trình cụ thể phải theo: các bước, mốc thời gian và hồ sơ của từng bước — trình tự tổng quát có tại bài quy trình lựa chọn nhà thầu.
Checklist rà soát trước khi trình kế hoạch
- Gói thầu đã được mô tả đúng loại, tính chất, giá gói thầu xác định theo căn cứ hợp lệ?
- Hình thức đề xuất có điều khoản căn cứ cụ thể (điều, khoản, điểm) và gói thầu đáp ứng đủ điều kiện của điều khoản đó?
- Nếu không phải đấu thầu rộng rãi: lý do không áp dụng hình thức cạnh tranh hơn đã thuyết phục chưa?
- Hạn mức viện dẫn là hạn mức hiện hành theo Nghị định 214/2025/NĐ-CP?
- Phương thức ghép cặp với hình thức có hợp lệ theo Điều 30–33 của Luật?
- Gói có thuộc diện tổ chức qua mạng bắt buộc không?
- Đã lường trước hồ sơ giải trình nếu bị kiểm tra, giám sát hoặc kiến nghị?
Các bài hướng dẫn chi tiết trong cụm
- Chỉ định thầu: điều kiện, hạn mức và quy trình thực hiện — 9 nhóm trường hợp, hạn mức mới, quy trình thông thường và rút gọn;
- Chào hàng cạnh tranh: điều kiện, hạn mức và quy trình — gói nào được áp dụng, các bước trên Hệ thống;
- Đấu thầu rộng rãi và đấu thầu hạn chế khác nhau thế nào? — bảng so sánh và điều kiện dùng hạn chế;
- Các phương thức lựa chọn nhà thầu: một giai đoạn và hai giai đoạn — bốn phương thức và cách ghép với hình thức;
- Luật 90/2025/QH15 sửa đổi Luật Đấu thầu — vì sao danh mục hình thức thay đổi từ 01/7/2025.
Ngày kiểm tra pháp lý: 17/7/2026. Bài viết đối chiếu trực tiếp Văn bản hợp nhất số 74/VBHN-VPQH (hợp nhất Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 với các luật sửa đổi, bổ sung, trong đó có Luật số 57/2024/QH15 và Luật số 90/2025/QH15) và Nghị định số 214/2025/NĐ-CP. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế văn bản pháp luật; khi áp dụng cho gói thầu cụ thể cần đối chiếu quy định hiện hành tại thời điểm thực hiện. Viện tổ chức đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ và ôn thi; chứng chỉ nghiệp vụ chuyên môn về đấu thầu do cơ quan, kỳ thi có thẩm quyền cấp theo quy định.
Nắm chắc các hình thức lựa chọn nhà thầu để làm hồ sơ tự tin hơn
Việc phân định 10 hình thức và 4 phương thức nghe có vẻ lý thuyết, nhưng chính là “xương sống” của mọi kế hoạch lựa chọn nhà thầu. Nếu bạn cần luyện kỹ năng này qua tình huống thực tế cùng giảng viên, tham khảo khóa học bồi dưỡng nghiệp vụ đấu thầu, xem lịch khai giảng hoặc liên hệ để được tư vấn lộ trình.
VIỆN NGHIÊN CỨU ĐÀO TẠO BỒI DƯỠNG CÁN BỘ
Hotline: 0904 889 859
Email: info@viendaotaocanbo.edu.vn
Website: https://viendaotaocanbo.edu.vn
