Lập dự toán xây dựng là công việc tính trước chi phí để xây dựng công trình, thực hiện một gói thầu hoặc một công việc xây dựng. Cơ sở tính toán gồm thiết kế, khối lượng, định mức, giá xây dựng và điều kiện thi công. Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 định nghĩa: “Dự toán xây dựng là chi phí dự tính để xây dựng công trình, thực hiện gói thầu, công việc xây dựng” (khoản 1 Điều 76). Từ ngày 01/7/2026, việc xác định, thẩm định, phê duyệt và điều chỉnh dự toán theo Nghị định số 206/2026/NĐ-CP về quản lý chi phí đầu tư xây dựng.
Bài viết giúp người mới và cán bộ ban quản lý dự án nắm: các loại dự toán, khoản mục chi phí, phương pháp xác định, ai thẩm định và phê duyệt, khi nào được điều chỉnh. Phần sau có các ví dụ (số liệu giả định) và gợi ý học. Trang khóa học liên quan là khóa học lập dự toán. Nếu cần học nền rộng hơn, có thể tham khảo thêm khóa học xây dựng.

Lập dự toán xây dựng là gì bằng ví dụ dễ hiểu
Giả sử cần dự toán một hạng mục lát nền. Người làm dự toán đọc bản vẽ để biết diện tích, vật liệu, lớp cấu tạo và yêu cầu kỹ thuật. Sau đó đo bóc khối lượng, chọn định mức hoặc đơn giá phù hợp, tính chi phí vật liệu, nhân công, máy thi công. Cuối cùng kiểm tra khối lượng có bị thiếu hoặc trùng với phần khác không. Ví dụ nhỏ này đã chứa đủ tư duy dự toán. Vì vậy, học lập dự toán nên bắt đầu từ bản vẽ và logic hình thành chi phí, không bắt đầu bằng phần mềm.
“Dự toán” là con số và bộ hồ sơ chi phí; “lập dự toán” là quá trình tạo ra con số đó. Luật Xây dựng chia dự toán thành ba loại.
Dự toán xây dựng công trình
Đây là “toàn bộ chi phí dự tính trước để thực hiện đầu tư xây dựng công trình, được xác định trên cơ sở thiết kế xây dựng triển khai sau khi dự án được phê duyệt” (điểm a khoản 2 Điều 76 Luật Xây dựng). Dự toán gồm chi phí xây dựng, thiết bị (nếu có), quản lý dự án, tư vấn xây dựng, chi phí khác và dự phòng. Thiết kế triển khai sau có thể là thiết kế bản vẽ thi công, thiết kế kỹ thuật hoặc thiết kế FEED.
Dự toán gói thầu xây dựng
Dự toán gói thầu “gồm một hoặc một số các công việc: tư vấn xây dựng, thi công xây dựng công trình, cung cấp vật tư, thiết bị lắp đặt vào công trình xây dựng và các công việc liên quan khác” (khoản 1 Điều 13 Nghị định 206). Có ba cách xác định: từ tổng mức đầu tư hoặc dự toán công trình đã duyệt; từ thiết kế tương ứng phạm vi gói thầu; từ đề cương, nhiệm vụ công việc. Cách dùng dự toán gói thầu khi lựa chọn nhà thầu có ở bài dự toán gói thầu là gì.
Dự toán công việc xây dựng
Đây là “chi phí dự tính trước để thực hiện công việc trong tổng mức đầu tư xây dựng của dự án chưa được quy định định mức xây dựng hoặc hướng dẫn xác định bằng dự toán” (khoản 1 Điều 14 Nghị định 206). Căn cứ là đề cương nhiệm vụ, phạm vi, tính chất công việc. Theo khoản 5 Điều 76 Luật, chủ đầu tư quyết định lập loại dự toán nào tùy điều kiện cụ thể của dự án.
| Loại dự toán | Căn cứ xác định chính | Điều khoản |
|---|---|---|
| Dự toán xây dựng công trình | Thiết kế triển khai sau khi dự án được phê duyệt, chỉ dẫn kỹ thuật, biện pháp thi công | Đ76 k2 Luật 135; Đ12 NĐ 206 |
| Dự toán gói thầu xây dựng | Tổng mức đầu tư, dự toán công trình, thiết kế theo phạm vi gói thầu hoặc đề cương nhiệm vụ | Đ76 k3 Luật 135; Đ13 NĐ 206 |
| Dự toán công việc xây dựng | Đề cương nhiệm vụ của công việc chưa có định mức | Đ76 k4 Luật 135; Đ14 NĐ 206 |
Dự toán khác tổng mức đầu tư và giá gói thầu thế nào
- Tổng mức đầu tư được xác định khi lập Báo cáo nghiên cứu khả thi. Khi được phê duyệt, nó “là mức chi phí tối đa mà chủ đầu tư được phép sử dụng để thực hiện dự án” (khoản 2 Điều 75 Luật Xây dựng). Xem thêm bài tổng mức đầu tư xây dựng gồm những chi phí nào.
- Dự toán công trình được lập sau khi dự án được phê duyệt, trên thiết kế chi tiết hơn. Giá trị dự toán phải phù hợp tổng mức đầu tư (điểm c khoản 3 Điều 16 Nghị định 206). Nên học khóa lập dự toán hay khóa lập tổng mức đầu tư được so sánh ở bài khóa học lập dự toán hay lập tổng mức đầu tư.
- Giá gói thầu là “giá trị của gói thầu xây dựng được phê duyệt trong kế hoạch lựa chọn nhà thầu làm cơ sở để lựa chọn nhà thầu” (khoản 1 Điều 15). Dự toán gói thầu được duyệt sẽ thay giá gói thầu trong kế hoạch lựa chọn nhà thầu (khoản 3 Điều 17).
Với dự án chỉ lập Báo cáo kinh tế – kỹ thuật, tổng mức đầu tư gồm luôn dự toán xây dựng công trình (khoản 6 Điều 5 Nghị định 206). Với dự án đầu tư công, dự toán là cơ sở xác định giá gói thầu, lựa chọn nhà thầu và giao kết hợp đồng (khoản 6 Điều 76 Luật). Vị trí của dự toán trong vòng đời chi phí dự án có ở bài quản lý chi phí xây dựng là gì.
Phạm vi áp dụng: khi nào bắt buộc, khi nào tham khảo
Khoản 1 Điều 2 Nghị định 206 áp dụng bắt buộc cho “các dự án đầu tư công; dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư (sau đây gọi tắt là dự án PPP); dự án sử dụng chi thường xuyên từ ngân sách nhà nước, vốn ngân sách nhà nước khác không thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật về đầu tư công”. Các dự án còn lại thuộc khoản 2: tổ chức, cá nhân “tham khảo các quy định tại Nghị định này để xác định và quản lý chi phí đầu tư xây dựng và chịu trách nhiệm về quyết định của mình”. Luật Xây dựng đi cùng hướng: hệ thống định mức Nhà nước ban hành áp dụng cho dự án đầu tư công, dự án khác tham khảo (khoản 5, 6 Điều 77).
- Dự án quốc phòng, an ninh: thẩm định dự toán theo quy định của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Bộ trưởng Bộ Công an (khoản 4 Điều 3 Nghị định 206).
- Dự án đầu tư kinh doanh của doanh nghiệp nhà nước: chủ đầu tư tự quyết định việc thẩm định, xác định giá trị dự toán (điểm d khoản 2 Điều 41 Nghị định 217/2026/NĐ-CP).
- Giá dự thầu không phải dự toán của chủ đầu tư: nhà thầu “quyết định định mức dự toán, giá xây dựng và các chi phí khác có liên quan khi xác định giá dự thầu” (khoản 2 Điều 31 Nghị định 206).
Bảng các thành phần người mới cần nắm
Mọi bảng dự toán đều dựng trên bốn “nguyên liệu”: bản vẽ, khối lượng, định mức – đơn giá và bảng tổng hợp.
| Thành phần | Người mới cần hiểu gì | Lỗi dễ gặp |
|---|---|---|
| Bản vẽ | Ký hiệu, kích thước, phạm vi hạng mục, liên hệ giữa các bản vẽ | Đọc thiếu mặt cắt hoặc bỏ sót ghi chú kỹ thuật |
| Khối lượng | Cách đo, đơn vị tính, công thức và vị trí đo bóc | Đo trùng, đo thiếu hoặc không lưu công thức |
| Định mức, đơn giá | Cách chọn mã hiệu, điều kiện áp dụng và điểm cần kiểm tra | Chọn mã theo tên gần giống nhưng không đúng bản chất |
| Bảng tổng hợp | Cấu trúc chi phí và cách kiểm tra tỷ trọng bất thường | Tổng đúng nhưng chi tiết sai, khó giải trình |
Cách sắp các nhóm tài liệu thành bộ hồ sơ hoàn chỉnh có ở bài cấu trúc một bộ hồ sơ dự toán xây dựng.
Thành phần chi phí trong dự toán xây dựng công trình
Điều 12 Nghị định 206 quy định cách xác định sáu khoản mục:
| Khoản mục | Cách xác định | Căn cứ |
|---|---|---|
| Chi phí xây dựng | Khối lượng từ thiết kế nhân giá xây dựng; các cấu phần còn lại theo định mức tỷ lệ hoặc lập dự toán | Đ12 k2 |
| Chi phí thiết bị | Số lượng, chủng loại theo thiết kế nhân giá mua; gia công, chế tạo lập dự toán hoặc theo báo giá | Đ12 k3 |
| Chi phí quản lý dự án | Định mức tỷ lệ hoặc lập dự toán | Đ12 k4, Đ25 |
| Chi phí tư vấn xây dựng | Định mức tỷ lệ hoặc lập dự toán theo phạm vi công việc | Đ12 k5, Đ26 |
| Chi phí khác | Định mức chi phí do cơ quan có thẩm quyền ban hành hoặc lập dự toán | Đ12 k6 |
| Chi phí dự phòng | Tỷ lệ % trên tổng các khoản mục trên; phần trượt giá theo thời gian xây dựng và chỉ số giá | Đ12 k7 |
Năm cấu phần của chi phí xây dựng
Khoản 2 Điều 12 tách chi phí xây dựng thành năm cấu phần:
- Chi phí trực tiếp: vật liệu, nhân công, máy và thiết bị thi công, tính theo khối lượng từ thiết kế và giá xây dựng tương ứng.
- Chi phí gián tiếp: chi phí chung và chi phí cho một số công việc không xác định được khối lượng từ thiết kế; tính bằng định mức tỷ lệ hoặc lập dự toán.
- Thu nhập chịu thuế tính trước: định mức tỷ lệ phần trăm theo quy định.
- Thuế giá trị gia tăng: theo quy định.
- Chi phí nhà tạm để ở và điều hành thi công: định mức tỷ lệ hoặc lập dự toán.
Nghị định không ghi con số tỷ lệ. Bộ Xây dựng hướng dẫn phương pháp xác định chi phí và ban hành định mức (khoản 2, 3 Điều 32 Nghị định 206). Vì vậy, tỷ lệ phải lấy theo hướng dẫn của Bộ Xây dựng đang có hiệu lực, không lấy theo bảng tính cũ.
Chi phí thiết bị và chi phí dự phòng
Ranh giới phần lắp đặt tính vào xây dựng hay thiết bị được phân tích ở bài chi phí xây dựng và chi phí thiết bị. Tỷ lệ dự phòng trượt giá dựa trên thời gian xây dựng theo kế hoạch và chỉ số giá phù hợp loại công trình (khoản 7 Điều 12). Cách tính có ở bài chi phí dự phòng, trượt giá và lãi vay.
Phương pháp xác định dự toán: từ khối lượng đến giá
Theo khoản 1 Điều 12, dự toán được xác định “trên cơ sở khối lượng tính toán từ thiết kế xây dựng triển khai sau khi dự án được phê duyệt, các chỉ dẫn kỹ thuật, yêu cầu công việc phải thực hiện, kế hoạch thực hiện của công trình, điều kiện thi công, biện pháp thi công của công trình”. Giá dùng để tính lấy từ hệ thống giá do Nhà nước công bố, giá thị trường, giá nhà sản xuất hoặc dữ liệu công trình tương tự.
Thiết kế ở mức nào thì tính giá theo đơn vị đó
- Thiết kế bản vẽ thi công: tính theo khối lượng và giá công tác, giá nhóm công tác, giá bộ phận, đơn vị kết cấu.
- Thiết kế FEED hoặc thiết kế kỹ thuật: tính theo giá nhóm công tác, giá bộ phận, đơn vị kết cấu, giá công tác, suất chi phí.
- Công việc chưa xác định được từ khối lượng và giá: “được ước tính chi phí trên cơ sở nội dung, phạm vi, tính chất của công việc”; chủ đầu tư làm rõ ở bước sau (điểm a khoản 2 Điều 12).
Định mức dự toán và giá xây dựng
“Định mức dự toán là mức hao phí cần thiết về vật liệu, nhân công, máy và thiết bị thi công được xác định phù hợp với yêu cầu kỹ thuật, điều kiện thi công và biện pháp thi công để hoàn thành một đơn vị khối lượng công tác xây dựng công trình” (điểm a khoản 3 Điều 19). Giá công tác xây dựng tính từ định mức dự toán và giá các yếu tố chi phí trực tiếp, hoặc theo báo giá, giá tương tự (điểm a khoản 1 Điều 22). Khi định mức có sẵn chưa phù hợp, người lập “được áp dụng, vận dụng, điều chỉnh định mức dự toán” hoặc tự xác định theo biện pháp thi công dự kiến (điểm a khoản 5 Điều 20). Xem thêm bài định mức và đơn giá xây dựng.
Nguồn giá và chỉ số giá
Khoản 8 Điều 12 dẫn chiếu điểm đ khoản 5 Điều 6. Giá vật liệu, nhân công, máy, thiết bị lấy từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng, công bố giá của địa phương, báo giá nhà cung cấp, dữ liệu công trình tương tự. Người lập có thể “lựa chọn giá hoặc tính toán giá bình quân”; không có giá phù hợp thì chủ đầu tư được thuê tổ chức thẩm định giá. Sở Xây dựng công bố giá vật liệu hằng tháng hoặc hằng quý, giá nhân công và ca máy hằng năm hoặc sớm hơn (khoản 3 Điều 24). Chỉ số giá xây dựng là cơ sở xác định, điều chỉnh dự toán (khoản 1 Điều 23). Chi tiết có ở bài giá vật liệu, nhân công, ca máy và bài chỉ số giá xây dựng là gì.
Mọi phương pháp trên đều cần khối lượng đúng. Bộ Xây dựng hướng dẫn xác định khối lượng công trình (khoản 3 Điều 32). Quan hệ giữa hai việc này có ở bài đo bóc khối lượng và lập dự toán khác nhau thế nào.

Checklist đọc bản vẽ và bóc khối lượng
- Xác định đúng phạm vi hạng mục cần dự toán.
- Kiểm tra đủ bản vẽ mặt bằng, mặt cắt, chi tiết và thuyết minh liên quan.
- Ghi rõ công thức tính, vị trí lấy kích thước và đơn vị tính.
- Tách khối lượng theo cấu kiện hoặc khu vực để dễ kiểm tra.
- Soát lại nguy cơ đo trùng giữa các hạng mục liền kề.
- Lưu phiên bản file và ghi chú giả định khi chưa đủ dữ liệu.
- Đánh dấu công việc chưa xác định được khối lượng để ước tính và làm rõ sau.
Checklist giúp biến đo bóc thành các bước có thể kiểm tra lại. Một bảng dự toán phải cho thấy con số đến từ đâu và giải thích được khi cần. Kinh nghiệm đọc bản vẽ có ở bài kinh nghiệm đọc bản vẽ xây dựng.
Thẩm định, thẩm tra dự toán cùng thiết kế
Khoản 1 Điều 16 Nghị định 206 quy định: “Dự toán xây dựng do chủ đầu tư tổ chức lập được thực hiện thẩm định cùng với việc thẩm định thiết kế xây dựng triển khai sau khi dự án được phê duyệt”. Chủ đầu tư thẩm định và phê duyệt thiết kế này (khoản 1 Điều 29 Luật Xây dựng). Theo khoản 1 Điều 41 Nghị định 217, bước thiết kế được thẩm định là bước “được triển khai ngay trước khi lựa chọn nhà thầu thi công xây dựng, nhà thầu EPC, EC, EP”.
Với công trình thuộc dự án đầu tư công, chủ đầu tư thẩm định dự toán theo bốn nội dung (khoản 3 Điều 16):
- Sự đầy đủ của hồ sơ; kết quả thẩm tra của tư vấn (nếu có).
- Sự phù hợp của khối lượng chủ yếu, chủng loại, số lượng thiết bị so với thiết kế.
- Giá trị dự toán phù hợp tổng mức đầu tư, thiết kế, tiêu chuẩn, biện pháp thi công định hướng, tiến độ và mặt bằng giá thị trường.
- Mức độ, nguyên nhân tăng, giảm các khoản mục so với giá trị tư vấn lập, thẩm tra.
Các nội dung này khớp điểm đ khoản 1 Điều 30 Luật Xây dựng. Điểm e cùng khoản còn yêu cầu xem xét điều kiện năng lực của chủ thể khảo sát, thiết kế và lập dự toán. Một số trường hợp riêng:
- Hạng mục vốn đầu tư công của dự án PPP: cơ quan chuyên môn về xây dựng thẩm định dự toán (khoản 4 Điều 16).
- Dự toán gói thầu: loại tính từ thiết kế thẩm định như dự toán công trình (khoản 5); loại tính từ đề cương và dự toán công việc do chủ đầu tư thẩm định (khoản 6).
- Thẩm tra: “Việc thẩm tra dự toán xây dựng công trình do chủ đầu tư quyết định căn cứ đặc điểm, tính chất và sự cần thiết của dự toán xây dựng” (khoản 8).
- FEED, thiết kế kỹ thuật và EPC: dự án dùng thiết kế FEED hoặc thiết kế kỹ thuật tại Báo cáo nghiên cứu khả thi và đã chọn nhà thầu EPC, EC, EP, nhà thầu thi công thì “không phải thẩm định dự toán xây dựng công trình tại bước triển khai sau khi dự án được phê duyệt” (khoản 11).
Cách rà soát trước khi trình có ở bài kiểm tra chéo khối lượng và chi phí trong hồ sơ dự toán.
Phê duyệt dự toán xây dựng
- Dự toán được phê duyệt cùng thiết kế, trừ trường hợp tại khoản 11 Điều 16 (khoản 1 Điều 17).
- Sau phê duyệt, chủ đầu tư cập nhật dự toán vào Hệ thống thông tin, Cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng (khoản 2).
- Chủ đầu tư phê duyệt dự toán gói thầu “để thay thế giá gói thầu trong kế hoạch lựa chọn nhà thầu theo quy định của pháp luật về đấu thầu” (khoản 3).
- Chủ đầu tư phê duyệt dự toán chi phí chuẩn bị lập thiết kế và các chi phí tính chung cho dự án (khoản 4).
Quyết định phê duyệt thiết kế phải ghi “Giá trị dự toán xây dựng theo từng khoản mục chi phí” (điểm k khoản 1 Điều 42 Nghị định 217). Chủ đầu tư được ủy quyền cho Ban quản lý dự án phê duyệt thiết kế, trừ trường hợp thuê tư vấn quản lý dự án (khoản 3 Điều 42).
Điều chỉnh dự toán xây dựng
Khoản 1 Điều 18 Nghị định 206 cho phép điều chỉnh dự toán đã duyệt khi: điều chỉnh dự án; điều chỉnh tổng mức đầu tư; điều chỉnh thiết kế; hoặc điều chỉnh cơ cấu khoản mục chi phí mà không đổi mục tiêu, quy mô và không vượt tổng mức đầu tư. Nguyên tắc tùy thời điểm của gói thầu:
- Trước thời điểm mở thầu: xác định theo nội dung điều chỉnh, mặt bằng giá và quy định tại thời điểm điều chỉnh (điểm a).
- Đã ký hợp đồng: căn cứ nội dung hợp đồng, pháp luật về hợp đồng xây dựng và quy định quản lý chi phí tại thời điểm điều chỉnh (điểm b).
Dự toán điều chỉnh được thẩm định, phê duyệt theo khoản 2 Điều 31 Luật Xây dựng (khoản 2 Điều 18). Ngoài ra, chủ đầu tư được điều chỉnh cơ cấu khoản mục, kể cả dự phòng, mà không phải làm thủ tục điều chỉnh tổng mức đầu tư. Điều kiện là không đổi mục tiêu, quy mô, không vượt tổng mức đầu tư và không đổi cơ cấu nguồn vốn (khoản 2 Điều 29). Lưu ý: Nghị định 206 không điều chỉnh giá hợp đồng và thanh toán, quyết toán hợp đồng (khoản 2 Điều 1).
Hồ sơ dự toán làm dở trước ngày 01/7/2026
Nghị định số 10/2021/NĐ-CP về quản lý chi phí đầu tư xây dựng đã hết hiệu lực từ ngày 01/7/2026 (khoản 3 Điều 38 Nghị định 206). Điều 36 Nghị định 206 xử lý hồ sơ dở dang như sau:
- Dự toán đã phê duyệt trước 01/7/2026 “thì không phải phê duyệt lại”; việc tiếp theo làm theo Nghị định 206 (khoản 2).
- Dự toán đã trình cơ quan chuyên môn về xây dựng, đến 01/7/2026 chưa có thông báo kết quả: cơ quan chuyên môn dừng thẩm định, trả hồ sơ; chủ đầu tư tự thẩm định, phê duyệt. Nếu đã có thông báo kết quả: chủ đầu tư tổng hợp ý kiến, cập nhật, thẩm định, phê duyệt theo Nghị định 206 (khoản 5).
- Gói thầu đã ký hợp đồng: theo hợp đồng và pháp luật về hợp đồng xây dựng (khoản 6).
- Định mức, giá đã ban hành, công bố trước 01/7/2026 “tiếp tục được áp dụng, tham khảo” đến khi được cập nhật, ban hành mới (khoản 7).
Các nhóm trường hợp và cây quyết định có ở bài quy định chuyển tiếp về quản lý chi phí xây dựng.
Ai chịu trách nhiệm về con số dự toán
- Chủ đầu tư tổ chức xác định và quản lý chi phí suốt dự án; được tham khảo, vận dụng, điều chỉnh công cụ định mức, giá; quyết định ứng dụng mô hình thông tin công trình (khoản 2, 4, 5 Điều 29 Nghị định 206).
- Tư vấn lập, thẩm tra chi phí chịu trách nhiệm toàn diện về phương pháp, khối lượng và “tính chính xác, căn cứ của các báo giá, dữ liệu chi phí, định mức xây dựng được sử dụng” (khoản 3 Điều 30).
- Nhà thầu thi công tự quyết định định mức, giá khi lập giá dự thầu; được đề xuất, thỏa thuận định mức, giá cho công việc phát sinh theo hợp đồng (khoản 2, 3 Điều 31).
Nghị định 212/2026/NĐ-CP coi “chủ trì xác định, thẩm tra và quản lý chi phí đầu tư xây dựng” là một chức danh chủ trì (khoản 3 Điều 3). Tuy nhiên, khoản 1 Điều 28 chỉ còn bốn lĩnh vực có chứng chỉ hành nghề: khảo sát, lập quy hoạch đô thị và nông thôn, thiết kế, giám sát thi công. Định giá xây dựng không nằm trong số này. Xem thêm bài kỹ sư dự toán có cần chứng chỉ hành nghề định giá không.
Ví dụ sai số từ một hạng mục nhỏ
Với hạng mục sơn tường, người mới lấy chu vi phòng nhân chiều cao mà không trừ cửa. Giả định phòng học 4 m × 5 m, cao 3,3 m. Diện tích tính thô là 18 m × 3,3 m = 59,4 m². Phòng có cửa đi 0,9 m × 2,2 m và cửa sổ 1,2 m × 1,4 m, tổng 3,66 m². Diện tích đúng là 55,74 m², tức đo thừa khoảng 6,6%. Với 20 phòng giống nhau, phần thừa là 73,2 m².
Lỗi thứ hai là bỏ lớp sơn lót. Thuyết minh yêu cầu một lớp lót và hai lớp phủ, nhưng người lập chỉ áp công tác sơn phủ. Dòng dự toán khi đó thiếu cả vật liệu và nhân công. Đây đúng là điểm “khối lượng chủ yếu so với thiết kế” mà chủ đầu tư phải soát khi thẩm định (điểm b khoản 3 Điều 16). Số liệu quá cao hoặc quá thấp so với kinh nghiệm là tín hiệu cần kiểm tra lại trước khi tổng hợp. (Số liệu trong ví dụ là giả định.)
Áp dụng quy định qua các ví dụ
Số liệu và công trình dưới đây là giả định. Khi làm hồ sơ thật, cần đối chiếu văn bản, định mức và công bố giá đang có hiệu lực.
Ví dụ 1 — Hai công trình giống nhau, một bắt buộc, một tham khảo
Một xã xây nhà lớp học hai tầng bằng vốn đầu tư công. Một doanh nghiệp tư nhân xây nhà văn phòng tương tự bằng vốn tự có. Nhà lớp học thuộc khoản 1 Điều 2 Nghị định 206: dự toán phải lập, thẩm định, phê duyệt theo Điều 12, 16, 17 và áp dụng định mức Nhà nước ban hành. Nhà văn phòng thuộc khoản 2 Điều 2: doanh nghiệp tham khảo và tự chịu trách nhiệm. Dù vậy, lập theo cấu trúc Nghị định 206 vẫn giúp doanh nghiệp so sánh báo giá và quản lý hợp đồng dễ hơn.
Ví dụ 2 — Ghép năm cấu phần chi phí xây dựng
Giả định chi phí trực tiếp của nhà lớp học là 800 triệu đồng: vật liệu 520, nhân công 210, máy 70. Giả sử theo hướng dẫn hiện hành, các cấu phần còn lại tính ra: chi phí gián tiếp 56 triệu, thu nhập chịu thuế tính trước 47,1 triệu, thuế giá trị gia tăng 90,3 triệu, nhà tạm để ở và điều hành thi công 9 triệu. Chi phí xây dựng là 800 + 56 + 47,1 + 90,3 + 9 = 1.002,4 triệu đồng. Các con số chỉ minh họa cấu trúc, không phải định mức tỷ lệ. Điều cần nhớ là không bỏ sót cấu phần nhà tạm (điểm đ khoản 2 Điều 12).
Ví dụ 3 — Dự toán vượt khoản mục trong tổng mức đầu tư
Trường học có tổng mức đầu tư 25 tỷ đồng, trong đó chi phí xây dựng 18 tỷ, dự phòng 2 tỷ. Khi lập bản vẽ thi công, chủ đầu tư đổi vật liệu hoàn thiện, chi phí xây dựng tăng lên 19,2 tỷ. Nếu tổng dự toán vẫn trong 25 tỷ, chủ đầu tư được điều chỉnh cơ cấu khoản mục, chẳng hạn giảm dự phòng để bù 1,2 tỷ (khoản 2 Điều 29). Cái giá phải trả là dự phòng cho thi công mỏng hơn. Nếu tổng dự toán vượt 25 tỷ, phải rà soát lại thiết kế; vẫn cần tăng thì phải điều chỉnh dự án (điểm b khoản 5 Điều 75 Luật Xây dựng).
Ví dụ 4 — Thiết kế FEED và nhà thầu EPC
Nhà máy xử lý nước (vốn đầu tư công) dùng thiết kế FEED tại Báo cáo nghiên cứu khả thi và đã chọn nhà thầu EPC. Chủ đầu tư không phải thẩm định dự toán công trình ở bước triển khai sau (khoản 11 Điều 16); chi phí được kiểm soát qua tổng mức đầu tư và hợp đồng EPC. Nếu chưa chọn nhà thầu EPC, ngoại lệ không áp dụng; dự toán vẫn thẩm định cùng thiết kế.
Ví dụ 5 — Thiết kế thay đổi khi một gói đã ký, một gói chưa mở thầu
Trường học ở Ví dụ 3 có hai gói: nhà lớp học đã ký hợp đồng; sân, cổng, tường rào chưa mở thầu. Khảo sát bổ sung cho thấy nền yếu, chủ đầu tư quyết định điều chỉnh thiết kế móng; cùng đợt, đổi vật liệu lát sân (Điều 31 Luật Xây dựng). Gói sân chưa mở thầu: dự toán điều chỉnh theo nội dung điều chỉnh và mặt bằng giá tại thời điểm điều chỉnh (điểm a khoản 1 Điều 18). Gói nhà lớp học đã ký: căn cứ hợp đồng và pháp luật về hợp đồng xây dựng (điểm b). Cả hai được thẩm định, phê duyệt lại cùng thiết kế điều chỉnh.
Ví dụ 6 — Hồ sơ đã nộp cơ quan chuyên môn từ tháng 5/2026
Chủ đầu tư nộp thiết kế và dự toán trụ sở làm việc lên cơ quan chuyên môn ngày 20/5/2026. Nếu đến 01/7/2026 chưa có thông báo kết quả, cơ quan chuyên môn dừng thẩm định và trả hồ sơ; chủ đầu tư tự thẩm định, phê duyệt theo Nghị định 206. Nếu đã có thông báo kết quả, chủ đầu tư tổng hợp ý kiến, cập nhật rồi thẩm định, phê duyệt (khoản 5 Điều 36). Nếu dự toán đã được duyệt trước 01/7/2026 thì không phải duyệt lại (khoản 2 Điều 36).
Lỗi thường gặp khi mới học dự toán
- Học phần mềm quá sớm: thao tác nhanh nhưng không hiểu vì sao khối lượng hoặc đơn giá xuất hiện.
- Không lưu công thức đo bóc: khi cần kiểm tra lại thì không biết số liệu đến từ đâu.
- Nhầm đơn vị tính: ví dụ m, m2, m3 hoặc bộ có thể làm sai toàn bộ dòng dự toán.
- Không đọc thuyết minh: bỏ sót yêu cầu vật liệu, biện pháp hoặc điều kiện áp dụng.
- Không kiểm tra tỷ trọng chi phí: bảng tổng hợp có số bất thường nhưng người lập không phát hiện.
- Dùng mẫu bảng tính cũ: dễ thiếu cấu phần nhà tạm để ở và điều hành thi công.
- Không đối chiếu tổng mức đầu tư: đến lúc thẩm định mới phát hiện dự toán vượt khoản mục đã duyệt.
- Không ghi nguồn giá: báo giá hay công bố giá địa phương đều phải ghi rõ để giải trình.
Phân tích sâu hơn có ở bài những lỗi phổ biến khi lập dự toán công trình.
Nên học phần mềm lúc nào
Phần mềm dự toán nên được học sau khi đã hiểu khối lượng, đơn giá, mã hiệu và cấu trúc bảng dự toán. Học phần mềm trước, học viên thao tác được nhưng không biết kiểm tra kết quả. Cách phù hợp là làm một bài nhỏ bằng tư duy thủ công, sau đó dùng phần mềm để tổng hợp và so sánh. Nghị định 206 cũng mở đường cho công cụ số: tư vấn “được sử dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và mô hình thông tin công trình để xác định chi phí đầu tư xây dựng” (khoản 4 Điều 30). Nhưng phần mềm không thay thế trách nhiệm chuyên môn của người lập dự toán.
Lộ trình học cho người mới
Người mới có thể học theo lộ trình gồm nhiều bước: đọc bản vẽ, đo bóc khối lượng, hiểu định mức đơn giá; lập bảng dự toán đơn giản và kiểm tra sai số; nắm cơ cấu chi phí và trình tự thẩm định, phê duyệt theo Nghị định 206; cuối cùng là phần mềm và hồ sơ phức tạp. Khi đã vững dự toán, có thể mở rộng sang quản lý dự án xây dựng để hiểu chi phí trong cả vòng đời dự án. Nên thực hành trên nhiều hạng mục nhỏ và giữ từng bài thành bộ hồ sơ mẫu cá nhân, có phần đối chiếu và giải thích lỗi.
Sau khi hoàn thành khóa học, học viên được cấp chứng nhận hoàn thành khóa học theo tên khóa học đã tham gia. Chứng nhận hoàn thành khóa học do Viện cấp không phải chứng chỉ hành nghề; chứng chỉ hành nghề do cơ quan có thẩm quyền cấp theo quy định hiện hành. Thời điểm học phù hợp có thể xem tại lịch khai giảng, hoặc gửi thông tin qua đăng ký khóa học.
Căn cứ pháp lý tham khảo
- Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/7/2026): Điều 29, 30, 31; Điều 73 đến Điều 77.
- Nghị định số 206/2026/NĐ-CP ngày 15/6/2026 quy định chi tiết về quản lý chi phí đầu tư xây dựng (hiệu lực từ 01/7/2026): Điều 1, 2, 3, 5, 12 đến 20, 22, 23, 24, 29 đến 32, 36, 38.
- Nghị định số 217/2026/NĐ-CP về quản lý hoạt động xây dựng: Điều 41, 42.
- Nghị định số 212/2026/NĐ-CP về điều kiện năng lực hoạt động xây dựng: khoản 3 Điều 3, khoản 1 Điều 28.
- Văn bản hướng dẫn của Bộ Xây dựng về phương pháp xác định chi phí, định mức và đo bóc khối lượng theo Điều 32 Nghị định 206.
Khi lập hồ sơ thật, cần đối chiếu định mức, đơn giá, chỉ số giá và công bố giá địa phương đang có hiệu lực tại thời điểm lập.
Đăng ký học lập dự toán
Học viên cần học lập dự toán xây dựng từ nền tảng, hoặc doanh nghiệp, ban quản lý dự án cần đào tạo nhóm nhân sự, có thể liên hệ Viện; Viện tổ chức cả đào tạo tại đơn vị. Khi trao đổi, nên nói rõ trình độ đọc bản vẽ, kinh nghiệm Excel hoặc phần mềm và mục tiêu công việc: lập dự toán cho nhà thầu, thẩm định cho chủ đầu tư hay thẩm tra cho tư vấn.
Cần tư vấn khóa học lập dự toán? Viện Nghiên Cứu Đào Tạo Bồi Dưỡng Cán Bộ hỗ trợ học trực tiếp, online và đào tạo tại đơn vị theo quy định hiện hành.
VIỆN NGHIÊN CỨU ĐÀO TẠO BỒI DƯỠNG CÁN BỘ
- Hotline / Zalo: 0904 889 859 (Ms. Hoa)
- Email: daotao@viendaotaocanbo.edu.vn
- Địa chỉ: DVTM T3-27A, Tòa A1, Chung cư Phương Đông Green Park, số 1 Trần Thủ Độ, Phường Yên Sở, Thành phố Hà Nội
- Website: https://viendaotaocanbo.edu.vn
Toàn cảnh hệ thống văn bản quản lý chi phí đầu tư xây dựng áp dụng từ ngày 01/7/2026, gồm Nghị định 206/2026/NĐ-CP và các thông tư hướng dẫn của Bộ Xây dựng, được trình bày tại bài Nghị định 206/2026/NĐ-CP và hệ thống quản lý chi phí áp dụng từ 01/07/2026. Hồ sơ đang thực hiện trước mốc này xử lý theo quy định chuyển tiếp về quản lý chi phí xây dựng.
Biên soạn: Ban Đào tạo – Viện Nghiên Cứu Đào Tạo Bồi Dưỡng Cán Bộ. Nội dung pháp lý đối chiếu nguyên văn Luật Xây dựng số 135/2025/QH15, Nghị định số 206/2026/NĐ-CP, 217/2026/NĐ-CP và 212/2026/NĐ-CP ngày 15/10/2026. Số liệu trong các ví dụ là giả định để minh họa.
